Giấc mơ AI vì nhân loại và phép thử mang tên lợi nhuận

Theo Vatican News, cuốn sách “Đáng để thử” của nhà báo Pier Luigi Pisa mang tới góc nhìn thẳng thắn về hành trình Sam Altman và OpenAI. Tác phẩm đồng thời soi chiếu giấc mơ AI phục vụ nhân loại trước thực tế đầu tư, lợi nhuận và quyền kiểm soát, dưới ánh sáng Thông điệp Magnifica humanitas của Đức Giáo hoàng Lêô XIV.

Từ lý tưởng đến phép thử lợi nhuận

Ông Pisa nhắc lại: OpenAI ban đầu được thành lập với tham vọng đưa trí tuệ nhân tạo phục vụ mọi người. Nhưng lý tưởng đó dần chạm trán đòi hỏi lợi nhuận và nguồn vốn. Nhà báo này khẳng định: “Đó không phải là một điều không tưởng, nó vẫn còn khả thi. Điều quan trọng là những người đang lãnh đạo hôm nay phải xoay tay lái theo đúng hướng”.

Tác phẩm cho thấy OpenAI đã chuyển từ phòng thí nghiệm phi lợi nhuận theo đuổi an toàn và công ích sang tổ chức ngày càng lệ thuộc vào các nguồn vốn đầu tư lớn. Lý do rất thực: cần hàng tỷ USD để huấn luyện mô hình và duy trì năng lực tính toán. Ông Pisa nhận định: “Khi phải trả lời trước một nhà đầu tư, điều đó có nghĩa là người ta không còn tự do để nghiên cứu vì lợi ích của nhân loại”.

“Babel” công nghệ trong tay số ít

Đáng chú ý, ông Pisa dùng hình ảnh “Babel” mà Đức Giáo hoàng Lêô XIV đề cập để cảnh báo hiện trạng AI. Các mô hình tiên tiến nhất hiện tập trung trong tay số ít công ty tư nhân tại Thung lũng Silicon. Hệ quả là một “công nghệ khép kín”, chỉ có số ít người tiếp cận. Sự tập trung quyền lực này chưa mang lại lợi ích phổ quát như từng hứa hẹn. Dù AI đã tạo kết quả quan trọng trong y khoa và dự báo khí hậu cực đoan, tác động xã hội của công nghệ vẫn gây tranh luận.

Theo ông Pisa, trực giác quan trọng của Magnifica humanitas là chuyển câu hỏi từ “AI có thể làm gì” sang “điều đúng đắn mà nó nên làm”. Các mô hình ngôn ngữ lớn không trung lập. Chúng có thể nói như con người, bắt chước lý luận và sáng tạo, nhưng không có chút ý thức nào. Vì thế, bên cạnh minh bạch thuật toán, cần đặt câu hỏi về trách nhiệm của người phát triển và kiểm soát công nghệ.

Đáng thử, nhưng phải thử có trách nhiệm

Thực tế cho thấy người dùng đang sử dụng chatbot “có các giá trị chủ yếu đáp ứng quan điểm của những công ty tại Thung lũng Silicon”. Nhưng AI trở nên “quá hữu ích”, đến mức nhiều người quên mất điều đó. Câu nói “đáng để thử” từng diễn tả giấc mơ phát triển AI tổng quát vì lợi ích chung, nay cần bổ sung một điều kiện: “Đáng để thử, nhưng phải thử một cách có trách nhiệm”.

Theo nhà báo Pisa, tương lai AI không chỉ phụ thuộc vào sức mạnh tính toán mà còn vào khả năng đặt công nghệ phục vụ con người, công ích và phẩm giá con người, thay vì bị chi phối bởi logic tài chính thuần túy.

Thông điệp chính

• Giấc mơ AI phục vụ nhân loại của OpenAI đang đối mặt sức ép từ lợi nhuận và nguồn vốn đầu tư.
• AI tiên tiến tập trung trong tay số ít công ty tư nhân, đặt ra vấn đề minh bạch và trách nhiệm.
• “Đáng để thử” phải đi kèm điều kiện: thử một cách có trách nhiệm, vì công ích và phẩm giá con người.

Nguồn tham khảo: Giấc mơ AI phục vụ mọi người trước phép thử về đầu tư và lợi nhuận – Vatican News